Ung Thư Đại Trực Tràng Ở Người Trẻ: Nhận Biết Sớm Các Dấu Hiệu Cảnh Báo Để Điều Trị Kịp Thời

Ung thư đại trực tràng đang có xu hướng gặp ở người trẻ tuổi. Bài viết cung cấp thông tin y khoa về dấu hiệu ung thư đại trực tràng, yếu tố nguy cơ và phương pháp tầm soát, giúp người dân chủ động bảo vệ sức khỏe.

Ung Thư Đại Trực Tràng Là Gì?

Ung thư đại trực tràng (còn gọi là ung thư ruột già) là tình trạng các tế bào ác tính xuất hiện và phát triển trong niêm mạc của đại tràng hoặc trực tràng, hai phần cuối của hệ tiêu hóa. Đây là một trong những loại ung thư phổ biến nhất trên thế giới và tại Việt Nam, đứng thứ 4 về tỷ lệ mắc mới theo ghi nhận ung thư toàn quốc.

Phần lớn ung thư đại trực tràng phát triển từ các polyp tuyến (adenomatous polyps) những khối u lành tính nhỏ hình thành trên niêm mạc đại tràng. Quá trình từ polyp lành tính chuyển thành ung thư thường diễn ra âm thầm trong nhiều năm, đây là lý do tầm soát định kỳ có ý nghĩa sống còn.

Xu Hướng Trẻ Hóa Của Ung Thư Đại Trực Tràng

Theo GLOBOCAN 2022, Việt Nam ghi nhận 16.835 ca mắc mới ung thư đại trực tràng, đứng thứ tư trong các loại ung thư thường gặp. Những năm gần đây, nhiều cơ sở chuyên khoa cũng ghi nhận xu hướng bệnh xuất hiện ở người trẻ hơn trước, tuy nhiên phần lớn trường hợp vẫn gặp ở người trên 50 tuổi.

Các yếu tố được cho là liên quan đến xu hướng này bao gồm:

• Chế độ ăn uống không lành mạnh: Tiêu thụ nhiều thịt đỏ, thịt chế biến sẵn (xúc xích, thịt nguội, giăm bông); ít rau xanh, trái cây và chất xơ
• Lối sống tĩnh tại: Ít hoạt động thể chất, ngồi nhiều giờ liên tục
• Thừa cân, béo phì: Là yếu tố nguy cơ độc lập được ghi nhận trong y văn
• Sử dụng rượu bia và thuốc lá: Có liên quan đến tăng nguy cơ ung thư đại trực tràng qua nhiều cơ chế khác nhau
• Yếu tố di truyền: Hội chứng Lynch (HNPCC), đa polyp đại tràng gia đình (FAP) làm tăng nguy cơ đáng kể

Lưu ý: Việc có một hoặc nhiều yếu tố nguy cơ không có nghĩa chắc chắn sẽ mắc bệnh. Ngược lại, người không có yếu tố nguy cơ rõ ràng vẫn có thể mắc ung thư đại trực tràng. Vì vậy, tầm soát định kỳ là cần thiết cho tất cả mọi người theo độ tuổi khuyến nghị.

Các Dấu Hiệu Ung Thư Đại Trực Tràng Cần Chú 

Ung thư đại trực tràng ở giai đoạn sớm thường không gây triệu chứng rõ ràng. Khi các dấu hiệu dưới đây xuất hiện, người bệnh cần đến cơ sở y tế để được thăm khám và đánh giá, không nên tự chẩn đoán hay tự điều trị tại nhà.

1. Thay Đổi Thói Quen Đại Tiện Kéo Dài Trên 4 Tuần

Đây là một trong những dấu hiệu ung thư đại trực tràng được ghi nhận nhiều nhất. Người bệnh có thể nhận thấy:

• Táo bón hoặc tiêu chảy kéo dài, hoặc hai tình trạng này xen kẽ nhau bất thường
• Cảm giác đi đại tiện chưa hết (mót rặn), cần rặn thêm dù không còn phân
• Phân có hình dạng thay đổi: nhỏ, dẹt, hoặc khác so với thông thường
• Số lần đi đại tiện tăng bất thường trong ngày

Những thay đổi này thường liên quan đến vị trí khối u trong đại tràng: u ở đại tràng phải thường gây tiêu chảy và thiếu máu; u ở đại tràng trái và trực tràng thường gây táo bón, mót rặn và thay đổi hình dạng phân.

2. Máu Trong Phân Hoặc Chảy Máu Trực Tràng

Máu trong phân là dấu hiệu ung thư đại trực tràng quan trọng cần được đánh giá bởi bác sĩ, dù biểu hiện có thể khác nhau tùy vị trí tổn thương:

• Máu đỏ tươi bám ngoài phân hoặc nhỏ giọt sau khi đi vệ sinh: thường gặp trong tổn thương ở trực tràng hoặc đại tràng sigma
• Phân màu sẫm, đen hoặc có màu như bã cà phê (melena): gợi ý chảy máu từ đoạn đại tràng cao hơn, máu đã bị tiêu hóa một phần trong quá trình di chuyển qua ruột
• Máu ẩn trong phân: không nhìn thấy bằng mắt thường, chỉ phát hiện qua xét nghiệm tìm máu ẩn trong phân (FOBT/FIT)

Lưu ý quan trọng: Đi ngoài ra máu có thể do nhiều nguyên nhân khác nhau, trong đó có các bệnh lành tính như trĩ, nứt hậu môn. Tuy nhiên, không được tự chẩn đoán là trĩ khi thấy máu trong phân mà không có thăm khám của bác sĩ, đặc biệt khi triệu chứng kéo dài hoặc kèm theo các dấu hiệu khác.

3. Mệt Mỏi Kéo Dài, Da Xanh Xao Không Rõ Nguyên Nhân

Khối u trong đại tràng có thể gây chảy máu âm ỉ, kéo dài mà người bệnh không nhận ra. Lượng máu mất đi tích lũy theo thời gian dẫn đến thiếu máu mạn tính do thiếu sắt, biểu hiện bằng:

• Mệt mỏi thường xuyên, không hồi phục sau nghỉ ngơi
• Da xanh xao, niêm mạc nhợt nhạt (dễ nhận thấy ở lòng bàn tay, kết mạc mắt)
• Hoa mắt, chóng mặt, đặc biệt khi thay đổi tư thế đột ngột
• Khó thở khi gắng sức nhẹ
• Nhịp tim nhanh

Nếu xét nghiệm máu phát hiện thiếu máu thiếu sắt ở người lớn — đặc biệt là nam giới hoặc phụ nữ sau mãn kinh — mà không tìm thấy nguyên nhân rõ ràng, bác sĩ thường chỉ định nội soi đại tràng để loại trừ nguyên nhân từ đường tiêu hóa dưới.

4. Đau Bụng Hoặc Khó Chịu Vùng Bụng Kéo Dài

Cơn đau có thể biểu hiện dưới dạng:

• Đau âm ỉ, quặn từng cơn hoặc cảm giác tức nặng vùng bụng dưới, hai hố chậu
• Đầy hơi, trướng bụng kéo dài không cải thiện dù điều chỉnh ăn uống
• Buồn nôn, nôn (thường gặp khi khối u gây hẹp lòng đại tràng một phần)

5. Sụt Cân Không Chủ Ý

Giảm cân đáng kể (thường được định nghĩa là mất trên 5% trọng lượng cơ thể trong vòng 6–12 tháng) mà không thay đổi chế độ ăn hay tăng hoạt động thể chất là dấu hiệu toàn thân cần được đánh giá y tế đầy đủ. Trong ung thư, tình trạng này liên quan đến các cơ chế chuyển hóa do khối u gây ra.

6. Sờ Thấy Khối Bất Thường Ở Bụng

Ở một số trường hợp, người bệnh hoặc bác sĩ có thể phát hiện khối u khi thăm khám bụng. Đây thường là biểu hiện của giai đoạn bệnh tiến triển hơn và cần được đánh giá chẩn đoán hình ảnh ngay.

Các Triệu Chứng Không Phải Dấu Hiệu Đặc Hiệu Của Ung Thư Đại Trực Tràng

Cần phân biệt rõ: các triệu chứng trên không phải bằng chứng chẩn đoán ung thư đại trực tràng. Chúng cũng có thể xuất hiện trong nhiều bệnh lý tiêu hóa lành tính khác. Chỉ có thăm khám lâm sàng, xét nghiệm và nội soi mới có thể xác định chẩn đoán chính xác.

Đối Tượng Nên Tầm Soát Ung Thư Đại Trực Tràng: Theo khuyến nghị của các tổ chức y tế và hướng dẫn thực hành lâm sàng:

Nguy cơ trung bình (không có yếu tố nguy cơ đặc biệt): Người nguy cơ trung bình nên bắt đầu tầm soát từ 45 tuổi. Nội soi đại tràng là phương pháp ưu tiên vì có thể phát hiện và cắt polyp sớm.

Nguy cơ cao hơn cần tầm soát sớm và theo dõi chặt chẽ hơn:

• Có người thân thế hệ một (bố, mẹ, anh chị em ruột) mắc ung thư đại trực tràng hoặc polyp đại tràng tuyến: tầm soát từ 40 tuổi hoặc sớm hơn 10 năm so với tuổi người thân phát bệnh (tùy thời điểm nào đến trước)
• Bản thân đã có tiền sử polyp đại tràng tuyến: theo dõi theo chỉ định của bác sĩ chuyên khoa
• Mắc bệnh viêm ruột mãn tính (bệnh Crohn, viêm loét đại tràng): tăng tần suất tầm soát theo hướng dẫn bác sĩ
• Có hội chứng di truyền liên quan (hội chứng Lynch, FAP): cần tư vấn di truyền và tầm soát chuyên biệt

Phương Pháp Chẩn Đoán Ung Thư Đại Trực Tràng

Khi có các dấu hiệu nghi ngờ, bác sĩ sẽ chỉ định các phương pháp chẩn đoán phù hợp theo từng trường hợp cụ thể:

Nội soi đại tràng ống mềm (Colonoscopy): Là phương pháp chẩn đoán được ưu tiên, cho phép quan sát trực tiếp toàn bộ niêm mạc đại tràng và trực tràng, phát hiện polyp, tổn thương nghi ngờ, đồng thời có thể lấy mẫu mô sinh thiết để xét nghiệm giải phẫu bệnh  từ đó xác định chẩn đoán.

Xét nghiệm tìm máu ẩn trong phân (FOBT/FIT): Phương pháp không xâm lấn, phù hợp cho tầm soát định kỳ, phát hiện lượng máu nhỏ trong phân mà mắt thường không nhìn thấy.

Xét nghiệm CEA (Carcinoembryonic Antigen): Là dấu ấn ung thư có thể tăng trong ung thư đại trực tràng. Tuy nhiên, CEA không được dùng để chẩn đoán mà chủ yếu được sử dụng để theo dõi sau điều trị và đánh giá tái phát.

Chẩn đoán hình ảnh (CT, MRI, siêu âm): Dùng để đánh giá mức độ xâm lấn của khối u, tình trạng hạch lympho vùng và phát hiện di căn xa (gan, phổi…) phục vụ phân giai đoạn bệnh và lập kế hoạch điều trị.

Phòng Ngừa Ung Thư Đại Trực Tràng – Những Điều Có Thể Thực Hiện

Mặc dù không thể phòng ngừa tuyệt đối, một số thay đổi lối sống có thể giúp giảm nguy cơ:

• Duy trì chế độ ăn giàu rau xanh, trái cây, chất xơ; hạn chế thịt đỏ và thực phẩm chế biến sẵn
• Duy trì cân nặng hợp lý thông qua chế độ ăn cân bằng và hoạt động thể chất đều đặn
• Không hút thuốc lá; hạn chế uống rượu bia
• Tầm soát định kỳ theo đúng khuyến nghị phát hiện và cắt bỏ polyp sớm có thể ngăn chặn tiến triển thành ung thư

Khi Nào Cần Đến Gặp Bác Sĩ?

Bạn nên đến khám tại cơ sở y tế chuyên khoa khi:

• Có bất kỳ dấu hiệu nào kể trên kéo dài trên 2–4 tuần
• Phát hiện máu trong phân dù lượng ít
• Có người thân trực hệ mắc ung thư đại trực tràng hoặc polyp đại tràng
• Đến tuổi tầm soát theo khuyến nghị (từ 45–50 tuổi với người nguy cơ trung bình)

Bệnh viện 115 Nghệ An thực hiện thăm khám, chẩn đoán và tư vấn các bệnh lý đại trực tràng, trong đó có tầm soát ung thư đại trực tràng bằng nội soi đại tràng ống mềm.

——————–

Để được hỗ trợ tư vấn, Quý khách vui lòng liên hệ: 

Phòng chăm sóc khách hàng: 1900 56 56 15

Vận chuyển cấp cứu: Trong tỉnh: 115 – Ngoại tỉnh: 0238 115

Thời gian làm việc: Tất cả các ngày trong tuần

Địa chỉ:  Đại lộ Lê Nin, phường Vinh Phú, Tỉnh Nghệ An